Discussietrucs: beschadig de boodschapper

Voor een aantal cursussen moet u beschikken over een programma dat PDF-bestanden kan lezen. Voor een gratis programma zie deze pagina.
Beschadig de boodschapper

Wanneer een spreker bij zijn gehoor de indruk kan wekken dat zijn opponent eigenlijk niet serieus te nemen is, wordt diens boodschap minder geloofwaardig. In het volgende voorbeeld probeert een wethouder een toehoorder te provoceren tot emotioneel gedrag. Op een vraag van die toehoorder roept de verantwoordelijke wethouder: Iedereen tettert maar wat over zorg voor gehandicapten of: U moet uw historisch bewustzijn eens opfrissen. Wanneer de toehoorder niet reageert, wekken de woorden van de wethouder de suggestie dat de vraagsteller tot de categorie 'tetteraars' of slecht geïnformeerden behoort. Reageert hij fel en emotioneel dan krijgt het overige gehoor de indruk dat de aangesprokene zich snel laat meeslepen door emoties. Dat maakt de overtuigingskracht van zijn betoog niet sterker. De winst is voor de politicus. Die heeft de indruk gewekt dat de vraagsteller en daarmee zijn argumenten niet ernstig genomen moeten worden.

Op de man spelen is soms ook bedoeld om de vragensteller in een minder respectabel daglicht te stellen. De spreker richt zijn kritiek op de boodschapper en zijn motieven, niet op wat hij zegt. Hij gaat niet in op het waarheidsgehalte van een argument. Hij gebruikt alleen argumenten die iemand kunnen vloeren. Zo reduceert hij een debat tot een woordenwisseling en maakt hij van democratie een farce.

Op 21 september 1995 tijdens de algemene beschouwingen over de begroting stelt het kamerlid van de Centrum Democraten Janmaat aan de minister-president Wim Kok enkele vragen. De aangesprokene beantwoordt die vragen naar de zin van de afgevaardigde niet goed en verwijt de premier dat hij zich alleen maar herhaalt en geen antwoord geeft op de gestelde vragen. De premier ziet een kans om de vragensteller van zich af te schudden en zegt: Wanneer het gaat om het zichzelf herhalen, kan ik de heer Janmaat nauwelijks verbeteren. Dat antwoord betekende het einde van de interruptie, want Janmaat komt niet meer naar de interruptiemicrofoon om op die kluit in het riet te reageren.

EEen andere poging om de opponent te beschadigen, was te horen tijdens een lijsttrekkersdebat op zondag 5 april op radio 1. Jaap de Hoop Scheffer verweet daarin Wim Kok dat deze aan het eind van de vierjarige regeerperiode van Paars I een gat van 1,5 miljard gulden achterliet. Hij vroeg Kok wie dat ging betalen. Kok verweerde zich met een uitgebreid maar nietszeggend antwoord. Maar De Hoop Scheffer liet niet los en merkte op dat hij geen antwoord op zijn vraag had gekregen. Kok greep naar een oude discussietruc. Hij voegde De Hoop Scheffer toe: U begrijpt het niet. Ik zal u een boekje toesturen waarin u het nog eens rustig kunt nalezen. De truc is te doorzichtig. Het antwoord van De Hoop Scheffer maakte van die opmerking een boemerang: Het is jammer dat u het niet in drie zinnen kunt uitleggen. In het algemeen geldt dat u sprekers die er behagen in scheppen hun opponenten als domoren te kwalificeren, snel en scherp moet aanpakken. Laat u niet intimideren. Antwoorden op dergelijke discussietrucs zijn bijvoorbeeld:

Bedenk echter steeds dat u later waarschijnlijk met diezelfde persoon door één deur moet kunnen.